اقتصاد تعاونی در جهان از نگاه گزارش پایش جهانی تعاون ۲۰۲۰

نهمین گزارش سالانه‌ی پایش جهانی تعاون ۲۰۲۰ با هدف ارائه گزارشی از وضعیت و جایگاه اقتصادی نهضت جهانی تعاون و با تمرکز بر ۳۰۰ تعاونی برتر جهان منتشر شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی اتاق تعاون ایران، اتحادیه‌ی بین‌المللی تعاون (ICA) و مؤسسه‌ی پژوهشی اروپایی تعاون و شرکت‌های اجتماعی (Euricse) هر ساله گزارشی را با عنوان پایش جهانی تعاون (World Cooperative Monitor) تهیه و منتشر می‌کنند. اخیرا نهمین گزارش سالانه‌ی پایش جهانی تعاون ۲۰۲۰ با هدف ارائه گزارشی از وضعیت و جایگاه اقتصادی نهضت جهانی تعاون و با تمرکز بر ۳۰۰ تعاونی برتر جهان ارائه شده است.

گزارش پایش جهانی تعاون هر ساله بر اساس پژوهش‌ها و داده‌های جمع‌آوری‌شده از سال‌های گذشته تدوین می‌شود، و هر ساله روش‌ها و استراتژی‌های جمع‌آوری داده‌ها توسط تیم تهیه این گزارش، اصلاح و بهبود داده می‌شود. حتی با وجود چالش‌های فراوان در تعامل با سازمان‌های ملی و تعاونی در کشورهای مختلف، ولی همواره تلاش شده است که یک گزارش علمی و معتبر تهیه شود.

پایش جهانی تعاون دو رتبه‌‌بندی مختلف برای انتخاب ۳۰۰ تعاونی برتر ارائه می‌دهد؛ یکی، بر اساس گردش مالی و دیگری بر اساس گردش مالی به تولید ناخالص داخلی سرانه همچنین در این گزارش، داده‌های مربوط به اشتغال برای هر یک از ۳۰۰ تعاونی برتر نیز (در صورت وجود) اعلام می شود.

۳۰۰ تعاونی برتر از نظر گردش مالی در سال جاری (سال مرجع داده‌ها ۲۰۱۸) با مجموعاً ۲،۱۴۶ میلیارد دلار و سهم غالب بخش‌های کشاورزی (۱۰۴ بنگاه اقتصادی) و بیمه (۱۰۱ بنگاه اقتصادی) در این لیست حاضرند. سومین بخش اقتصادی بزرگ و غالب، بخش تجارت عمده‌فروشی و ‌خرده‌فروشی است که به طور عمده از تعاونی‌های خرده‌فروشان (۳۳ شرکت) و تعاونی‌های مصرف (۲۱ شرکت) شکل گرفته است و پس از آن، بخش خدمات مالی (با ۲۱ شرکت) است. از نظر نوع تعاونی، تقریباً نیمی از ۳۰۰ تعاونی برتر، تعاونی‌های تولید کننده (۱۳۳ بنگاه اقتصادی)، به طور عمده نمایندگان تعاونی‌های کشاورزی و خرده فروشانند. در حالی که شرکت‌های متقابل (۸۳ شرکت) و تعاونی‌های مصرف‌ (۶۵ شرکت) که به طور عمده از تعاونی‌های مصرف‌کننده و تعاونی‌های خدمات مالی تشکیل شده‌اند نمایانگر نیمی دیگر هستند. فقط تعداد کمی از تعاونی‌های کارگری (۳ بنگاه اقتصادی) و تعاونی‌های چندذینفعه (۲ بنگاه اقتصادی) از نظر حجم معاملات در رتبه‌بندی ۳۰۰ تعاونی برتر قرار می‌گیرند.

از آنجا که گردش مالی برگرفته از ارزش خالص است، می‌توان گفت که بیشتر تعاونی‌ها و کسب و کارهای بزرگ در رتبه‌بندی ۳۰۰ تعاونی برتر، از صنعتی‌ترین کشورها مانند ایالات متحده آمریکا (۷۴ شرکت)، فرانسه (۴۴ شرکت)، آلمان (۳۰ شرکت)، ژاپن (۲۴ شركت)، هلند (۱۸ شركت) و ايتاليا (۱۲ شركت) هستند.

این در حالیست که ۳۰۰  تعاونی برتر بر اساس گردش مالی به تولید ناخالص داخلی سرانه، تصویر متفاوتی را ارائه می‌دهد. هنگامی که گردش مالی سازمان‌های تعاونی بر اساس مقیاس اقتصاد ملی هر کشور تعدیل می‌شود، برتری بخش‌های کشاورزی و بیمه کمی کاهش یافته و بخش‌های خدمات (بخش آموزش، بهداشت و رفاه با ۷ شرکت در مقایسه با ۲ شرکت در ۳۰۰ تعاونی برتر بر اساس گردش مالی و سایر خدمات با ۶ شرکت در مقایسه با ۲ شرکت در ۳۰۰  تعاونی برتر بر اساس گردش مالی) نمایان‌تر می‌شوند.

این تغییر هم‌چنین حاکی از آن است که تعاونی‌های کارگری در میان رتبه‌بندی ۳۰۰  تعاونی برتر بر اساس گردش مالی به تولید ناخالص داخلی سرانه (۱۰ بنگاه) بیش‌تر دیده می‌شوند. همچنین، رتبه‌بندی ۳۰۰ تعاونی برتر بر اساس تولید ناخالص داخلی سرانه، به کشورهای بیشتری اجازه می‌دهد تا در این رده‌بندی قرار بگیرند؛ کشورهایی همچون کلمبیا، کاستاریکا، اروگوئه، ترکیه و کنیا که در پایش جهانی تعاون ۲۰۲۰ به چشم می‌خورند. هم‌چنین، برخی از کشورها با تعداد قابل توجهی از تعاونی‌های بزرگ مانند اسپانیا، کلمبیا، برزیل، آرژانتین و هند که از نظر گردش مالی در ۳۰۰ شرکت  تعاونی برتر دیده نمی‌شوند، با در نظر گرفتن این معیار بیشتر نمایان می‌شوند.

گفتنی است، در گزارش پایش جهانی تعاون ۲۰۲۰، علاوه بر رتبه‌بندی تعاونی‌های برتر جهان در حوزه‌های مختلف، بخش ویژه‌ای به همه‌گیری جهانی بیماری کووید-۱۹ اختصاص داده شده است و در کنار آن تمرکز ویژه‌ای بر اهداف توسعه‌ی پایدار سازمان ملل، بند ۱۳ و به ویژه اقدام اقلیمی صورت گرفته است. همچنین در این گزارش در مصاحبه‌ای به اندیشکده‌ی جهانی کارآفرینی تعاون (ICETT) و ماموریت‌های آن پرداخته شده است.

امور بین الملل اتاق تعاون ایران