«بریکس» پلی برای گسترش همکاری‌های اقتصادی

کشورهای بریکس (برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی) اقتصادهای نوظهوری هستند که رشد اقتصادی سریع و قوی را تجربه می کنندکه می توانند آینده دیپلماسی و همکاری جهانی را شکل دهند. این کشورها،  دارای جمعیت قابل توجه، منابع انسانی در حال رشد و بازار مصرف گسترده ای هستند که پتانسیل تبدیل شدن به محرک های کلیدی رشد اقتصادی و نوآوری، اظهار نظر بیشتر در امور جهانی،  تأثیرگذاری بر تصمیمات سیاسی و دفاع از منافع مشترک در پلتفرم های مختلف بین المللی را فراهم می کند. از سوی دیگر، با نوآوری هایی نظیر بانک توسعه جدید (NDB) و مجمع تجاری بریکس، موجب تقویت همکاری های اقتصادی شده و سرمایه‌گذاری، تجارت و همکاری مالی بین کشورهای عضو را تسهیل می بخشد.

ایران و بریکس

دولت ایران پس از عضویت دائم خود در سازمان شانگهای، عزم خود را برای پیوستن به گروه بریکس جزم نمود و در سال ۲۰۲۳ عضویت خود را اعلام و در سال ۲۰۲۴ فعالیت رسمی خود را آغاز می نماید.

هدف ایران از عضویت در بریکس؛ رهایی از چرخه اقتصادی غرب،  توسعه پایدار و تبادلات اجتماعی و فرهنگی و مقابله با تحریم‌ها از طریق بهره مندی از سامانه اعلام پرداختی “بانک توسعه نوین” بریکس به عنوان جایگزینی برای سوئیفت، است  و می تواند در سه رکن اصلی سیاسی، اقتصادی و امنیتی با کشورهای عضو همکاری داشته باشد.

روابط ایران با بریکس بیشتر از جنبه ی اقتصادی قابل تحلیل است. ایران عمدتاً پروپان مایع، متانول ، پلی اتیلن ، اتیلن گلیکول ، بوتان مایع و اوره به کشورهای عضو بریکس صادر می کند. در عوض ، کالاها ی عمده وارداتی از کشورها ی بریکس به ایران شامل برنج نیمه آسیاب شده ، برنج کامل ، قطعات خودرو ، الکترودهای گرافیتی مورد استفاده در کوره ها، قطعات راکتورها ی هسته ای ، گوشت گاو منجمد و ذرت مزرعه ای بود. چین در میان اعضای بریکس همچنین در سراسر جهان صادر کننده برتر کالا به ایران است . براین اساس ارتباط با بریکس در شرایطی که تحریم ها ی امریکا پس از خروج از برجام افزایش گرفته است برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ویژ ه ای برخوردار شده است.

بریکس و تعاونی ها

از زمان تشکیل بریکس؛ نشست هایی بین شرکت های تعاونی در کشورهای بریکس با هدف تسهیل همکاری های دوجانبه و چندجانبه، تبادل تجربیات در مورد توسعه تعاونی ها و سرمایه گذاری مشترک بین تعاونی ها در کشورهای بریکس  برگزار شده است . طی چهارمین نشست سازمان های تعاونی کشورهای بریکس در برزیل در سال ۲۰۱۴، رئیس سابق اتحادیه جهانی تعاون(ICA) سرکار خانم پائولین گرین، بر پتانسیل و ظرفیت های  اقتصادی تعاونی در کشورهای بریکس و نقش این اتحادیه در کمک به توسعه این پتانسیل، اشاره کرد. علیرغم برخی تفاوت ها در فرهنگ و توسعه اقتصادی، پتانسیل زیادی برای تجارت و همکاری های متقابل بین سازمان های تعاونی بریکس وجود دارد و این باید به روشی عمل گرایانه توسعه یابد.

با توجه به اهمیت توسعه تعاونی ها به عنوان ابزاری مناسب برای کاهش فقر، بیکاری، سطوح بالای نابرابری و تسریع توانمندسازی اقتصادی، برای تعاونی ها ضروری است تا از فرصت های تجاری و سرمایه گذاری عضویت ایران در بریکس جهت ظرفیت سازی، توسعه مهارت ها، انتقال فناوری و مدل های تامین مالی برای تعاونی ها و تفاهم نامه ها و گسترش بازارهای خود به سایر کشورها بهره مند شوند. بریکس منبع مهم سرمایه گذاری مستقیم خارجی در حوزه های کلیدی مانند معدن، مهندسی ساخت و ساز، صنایع وابسته به خودروسازی، فناوری اطلاعات، کشاورزی، اقتصاد سبز و خدمات مالی بوده که این موضوع میتواند فرصت مناسبی برای تعاونی‌های فعال در ایران که در این زمینه‌ها تخصص دارند، باشد.از جمله حوزه های فعالیت سازمان بریکس امور مربوط به ترانزیت، انرژی و تجارت می باشد و با توجه به حضور پررنگ تعاونی های ایرانی در این زمینه ها، این عوامل میتوانند بستر مناسبی برای ایفای نقش تعاونی ها باشد.

با توجه به فعالیت بانک توسعه نوین گروه بریکس ، اعضای این گروه می توانند از مزیت بهره‌برداری از وام‌های ارائه شده توسط این بانک در پروژه‌های زیرساختی خود برخوردار شوند. به‌علاوه، با عضویت کشور ایران در این گروه، فرصتی مناسب برای گسترش تعاملات با سایر کشورهای عضو از طریق تجارت الکترونیک به‌وجود می‌آید و از موقعیت ژئوپلیتیکی خود بهره‌برداری بهینه خواهد شد.

ایران همچنین، علاوه بر تلاش برای تقویت ذخایر ملی، می‌تواند با ارتقای ارتباط با کشورهای عضو، به بهترین شکل ممکن نیازها و تقاضاهای بازارهای هدف خود را در زمینه مبادلات تجاری تحلیل کرده و عملیات تجاری خود را بهبود بخشد.

از جمله نکات مثبت عضویت در این گروه، تبادل دستاوردهای نوآورانه در زمینه‌هایی نظیر نانوتکنولوژی، کشاورزی پیشرفته، هوش مصنوعی و فناوری بلاکچین به چشم می‌خورد. همچنین، این تبادل اطلاعات در زمینه‌های بهداشت، حمل و نقل، و آموزش می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی و سطح بهبود اجتماعی و اقتصادی منطقه کمک کند.

با توجه به اهمیت رشد و توسعه پایدار، عضویت ایران در این گروه می‌تواند با تدوین و تنفیذ پروژه‌های مشترک در زمینه اقتصاد سبز و انرژی‌های تجدیدپذیر، فرصت‌های مناسبی را برای تبادل تجربیات و نیز پروژه های فنی و مهندسی، حتی صدور این خدمات به کشورهایی نظیر آفریقای جنوبی قرار دهد.

البته حضور و فعالیت کشور ایران در تمامی عرصه و توافقات بین المللی باید بتواند در بازه های زمانی کوتاه، میان و بلندمدت، اثرات مشخص اقتصادی و تجاری برای فعالان اقتصادی داشته باشد و زمینه های رشد و توسعه بازارهای بین المللی را به همراه داشته باشد. در غیر این صورت، تمامی منافع عضویت در نهادهای بین المللی کمرنگ شده و  فعالان اقتصادی را نسبت به این توافقات ناامید خواهد کرد.

ساختار بریکس

بریکس(BRICS) ،گروهی متشکل از اقتصادهای جهانی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی است که در سال ۲۰۰۹ در قالب یک پلتفرم گفتگو و همکاری با هدف اولیه برجسته سازی فرصت های سرمایه گذاری تشکیل شد. این منطقه ، در حدود ۳.۲۱ میلیارد نفر جمعیت یا به عبارتی ۴۱.۵ درصد از جمعیت جهان را از آن خود دارد. برزیل، روسیه، هند و چین جزو ده کشور بزرگ جهان از نظر جمعیت، مساحت و تولید ناخالص داخلی  هستند. هر پنج کشور،  عضو گروه G20  با حدود ۲۶.۶ درصد از تولید ناخالص جهانی هستند.  از سال ۲۰۲۲، این گروه به دنبال گسترش عضویت بوده و در آگوست ۲۰۲۳، در پانزدهمین اجلاس سران بریکس، کشورهای آرژانتین، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی برای پیوستن به این بلوک دعوت شدند.

اهداف بریکس

• تقویت روابط بین کشورهای عضو و ایجاد منافع مشترک
• اشتراک همکاری های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تجاری، فناوری و دانش
• ارتقای سرمایه گذاری و تأمین مالی پروژه های توسعه مشترک،
• مشارکت کشورهای عضو در گفتگوهای سیاسی و برقراری امنیت و صلح
• حل مسائل مربوط به چالش های تغییرات آب و هوایی، امنیت انرژی و نابرابری های توسعه
• کمک های قابل توجهی در حمایت از پروژه های زیرساختی و توسعه پایدار در کشورهای عضو
• ایجاد پل هایی برای همکاری های گسترده تر جهانی و ارتقای رشد و ثبات اقتصادی
• تبادلات اجتماعی و فرهنگی