گزارشی از ظرفیت‌ها و عملکرد اقتصادی اتاق تعاون استان خراسان جنوبی

استان خراسان جنوبی سرزمین محصولات سرخ، زعفران، زرشک، عناب و انار نام گرفته است و در زمینه تولید محصولات باغی حرفی برای گفتن دارد. پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به صورت سنتی و صنعتی در مناطق مختلف استان سبب شده، این منطقه قطب تولید مرغ در شرق کشور باشد و دام های سبک و سنگین آن به مناطق مختلف صادر شوند و دارای مزيت در پرورش بز كركي, مرغ بومي, گوسفند بلوچي و شتر مرغ و شتر می باشد.

این استان رتبه اول ايران و جهان در توليد زرشک با ۹۸ درصد توليد كشور ۱۳۹۹، رتبه اول ايران در توليد عناب با ۹۷ درصد توليد كشور، رتبه دوم در توليد زعفران از لحاظ كمي و مقام اول در كيفيت زعفران، رتبه چهارم در توليد پنبه، رتبه پنجم در توليد پسته، رتبه پنجم در توليد گل و گیاه زینتی در فضای باز بخصوص گل نرگس و رتبه دوم جمعيت شتر كشور به عنوان ذخاير غني ژنتيكي دامي را دارا می باشد.

مجموع ۱۷۷ تعاونی با گرایش کشاورزی در استان به ثبت رسیده است که ۱۸.۴۳درصد تعاونی های استان را تشکیل می دهند و تعداد ۳۰۱۳نفر در این تعاونی ها عضو هستند و این بخش توانسته برای ۱۵۳۱نفر اشتغالزایی ایجاد کند.

یکی از مهمترین اقدامات سال ۱۴۰۰ اتاق تعاون استان تاسیس شرکت تعاونی فرا استانی محصولات ویژه زرشک و عناب استان خراسان جنوبی است. از مهمترین اهداف تاسیس این شرکت تعاونی طراحی و اجرای عملیات سه گانه زراعی و باغی در مرحله کاشت، داشت و برداشت ؛ جمع آوری، نگهداری، بسته بندی، بازاریابی، فروش و صادرات محصولات ؛ احداث کارگاه های فرآوری و سردخانه؛ تهیه و توزیع نهاده های باغی و زراعی؛ ایجاد کارگاه های صنایع تبدیلی؛ آموزش نحوه کاشت، داشت و برداشت و انجام مشاوره لازم در حوزه کسب و کار با ایده های خلاقانه نو و تهیه و توزیع ماشین آلات کشاورزی مورد نیاز کشاورزان می باشد. با بررسی های صورت گرفته توسط معاونت اقتصادی اتاق در حوزه این تعاونی تعداد ۴۴۸۹۰ تولید کننده محصولات استراتژیک زرشک، عناب و زعفران در استان وجود دارند و مجموع سطح زیرکشت این سه محصول ۱۷۲۷/۳۷۳۹۴ هکتار می باشد.

یکی دیگر از اقدامات مهم اتاق تعاون استان تشکیل کمیسیون مسکن کارگری استان می باشد. با بررسی های صورت گرفته توسط معاونت اقتصادی اتاق تعاون تاکنون تعداد ۶۰۷۲نفر ثبت نام کردند و همچنان ثبت نام متقاضیان ادامه دارد.

مجموع ۴۵تعاونی در حوزه صنایع دستی و گردشگری و ۱۸ تعاونی در حوزه فرش دستباف در استان فعالیت دارند.

خراسان جنوبی با ۵۴ نوع ماده معدنی، آلبومی از ذخایر زیرزمینی است،  به همین دلیل “بهشت معادن شرق کشور”و” عسلویه معدنی ایران” نام گرفته، چرا که به لحاظ تعداد معادن فعال، چهارمین استان و به لحاظ ذخیره قطعی ذخایر هفتمین استان کشور است، که در این میان ، ۷۵ درصد ذغال سنگ کشور در طبس، تنها ذخایر منیزیت کشور در بیرجند و سربیشه، تنها معدن آزبست کشور در نهبندان، بیشترین ذخیره بنتونیت کشور با تعداد ۱۲۶ معدن در سطح استان، مس خوسف با عیار بالای طلای موجود در آن، گرانیت، مرمریت و …از داشته های ارزشمند این منطقه می باشد. تعداد پروانه های بهره برداری ذخایر معدنی ثبت شده توسط سازمان صنعت، معدن و تجارت استان ۷۳۲فقره می باشد که به تفکیک ماده معدنی در جدول ذیل به آن پرداخته شده است.

مجموع ۴۸ تعاونی با گرایش معدن در استان به ثبت رسیده است که ۵درصد تعاونی های استان را تشکیل می دهند و تعداد ۹۲۶نفر در این تعاونی ها عضو هستند و این بخش توانسته برای ۴۹۴ نفر اشتغالزایی ایجاد کند.

اعمال مشوق های پیش بینی شده در بخش تعاون از جمله تخفیف حق بیمه سهم کارفرما برای اعضای شاغل در تعاونی ها به میزان ۲۰درصد، اصلاح ماده ۱۳۳ قانون مالیات های مستقیم جهت بهره مندی تعاونی های مرزنشین از معافیت مالیاتی، حمایت استانداری از شرکت های تعاونی دهیاری در اجرای پروژه های عمرانی و خدماتی روستاها ، عدم پرداخت مالیات بر ارزش افزوده توسط تعاونی ها خصوصا شرکت تعاونی های مصرف و توزیعی ، اختصاص تسهیلات خاص با کارمزد پایین ویژه بخش تعاون استان در سطح کشور و ایجاد شرایط و ساز و کارحمایتی از شرکت های تعاونی در بحث صادرات محصولات استراتژیک استان و فعال کردن بازارچه های مرتبط با شرکت های تعاونی از مهمترین خواسته های بخش تعاون و تعاونی ها است.

در حال حاضر در سطح استان خراسان جنوبی واحدهای صنعتی فعال شامل واحدهای تولیدی وسایل نقلیه موتوری، محصولات فلزی، تجهیزات حمل و نقل، اکسید منیزیم، محصولات لاستیکی و پلاستیک، کاغذ و محصولات کاغذی، ابزار پزشکی ، چوب و محصولات چوبی، منسوجات، مبلمان و صنایع غذایی و آشامیدنی و… می باشد و این استان رتبه اول تولید کنستانتره ذغال سنگ، رتبه دوم تولید کاشی و سرامیک، رتبه چهارم تولید لاستیک خودرو و رتبه هفتم استخراج واقعی و فرآوری ذخایر معدنی را در سطح کشور، از آن خود کرده است. تعداد واحدهای به بهره برداری رسیده در شهرک ها و نواحی صنعتی در کل استان ۳۳۲ واحد می باشد که ازاین تعداد ۹۴واحد غذایی و آشامیدنی، ۸واحد نساجی، ۲۰واحد سلولزی، ۷۴واحد شیمیایی،  ۶۹ واحد کانی غیرفلزی، ۳۹واحد فلزی، ۶واحد برق و الکترونیک و ۲۲ واحد خدماتی مشغول به فعالیت هستند.

مجموع ۲۸۱ تعاونی صنعتی در استان به ثبت رسیده است که ۲۹.۲۷ درصد تعاونی های استان را تشکیل می دهند و تعداد ۱۷۴۹۱نفر در این تعاونی ها عضو هستند و این بخش توانسته برای ۴۰۳۸ نفر اشتغالزایی ایجاد کند.

گفتنی است، استان خراسان جنوبی با ۱۵۳,۱۵۱کیلومتر مربع سومین استان پهناور ایران است. این استان از شمال به خراسان رضوی و از شرق به طول حدود ۳۳۱ کیلومتر دارای مرزمشترک با کشور افغانستان بوده و از غرب به استان یزد، اصفهان و سمنان و از جنوب به استان های سیستان و بلوچستان و کرمان محدود می باشد و دارای ۱۱شهرستان، ۲۵بخش، ۲۸شهر و۶۱دهستان و۱۸۸۳ آبادي داراي سكنه میباشد. خراسان جنوبی، استانی زرخیز است که در زمینه های کشاورزی،صنعت، ذخایر معدنی، جاذبه های گردشگری، مرز و… ظرفیت های منحصر بفردی دارد.

خراسان جنوبی به جهت تنوع اقلیم در بخش های مختلف، جاذبه های گردشگری فراوانی دارد که وجود ۴ اثر جهانی به ثبت رسیده شامل باغ و عمارت اکبریه در بیرجند، کویر لوت در نهبندان، قنات بلده در فردوس و روستای حوله بافی خراشاد در بیرجند، گواه این مطلب است.

این استان به لحاظ جاذبه های گردشگری طبیعی و تاریخی در کشور مثال زدنی است و با عناوین مختلفِ دیار کویرهای رؤیایی(لوت نهبندان، همت آباد زیرکوه، سه قلعه سرایان، حلوان طبس، ریگزار بشرویه و..)، بهشت منجمان دنیا (سه قلعه پنجمین آسمان تاریک جهان)،سرزمین کوه های خاوری ایران (کوه‌های باغران بیرجند، مریخی یا مینیاتوری نهبندان و..) سرزمین لاله‌های رنگارنگ (اردکول زیرکوه)، وادی دره ها(کال جنی طبس،آهنگران زیرکوه و …)، دیار آبشارها (گیوک و چهارده بیرجند، سبزرود سرایان،تفتو طبس، هنگر نهبندان و.. )،چشمه های خروشان(آب گرم فردوس، آب ترش سربیشه، آب گرم مرتضی علی طبس و…)، باغ های تاریخی(اکبریه و رحیم آباد بیرجند، گلشن طبس و..) شناخته می شود و به جهت وجود قلاع تاریخی بیشمار، ارگ ها و عمارت ها، درختان منحصر بفردی همچون چنار دوشنگانِ درمیان و …همه ساله میزبان، مسافران و گردشگران بیشماری است. یکی از مهمترین داشته های تاریخی این دیار، صنایع دستی بکر و اصیلی است که از پیشینیان به یادگار مانده و به همت هنرمندان استان، برخی از آنها در سال های اخیر احیا شده است. بر اساس آمار واطلاعات موجود، بیش از ۸۰ رشته کددار صنایع دستی از جمله قالیبافی ، سفالگری ، رنگرزی ،آهنگری،مسگری، حصیربافی،سبدبافی، نمدمالی، زیلوبافی، پارچه بافی، نوغان داری، ریسندگی،گلیم بافی، جاجیم بافی، زرگری، دباغی و سوزن ‌دوزی در سطح استان فعال می باشد. استان خراسان جنوبي مهد تمدن و فرهنگ و برخوردار از ظرفيت هاي تاريخي, مذهبي, فرهنگي و طبيعي نظير ثبت ۶۹۰ اثر تاریخی استان در فهرست آثار ملی کشور، وجود یک باغ تاريخي ثبت شده جهانی در استان (باغ و عمارت تاریخی اکبریه)، وجود یک  قنات جهانی ثبت شده (قنات بلده)، وجود ۱۰ منطقه نمونه گردشگري و تعداد ۱۴ روستاي هدف گردشگری، وجود تعداد ۱۶ موزه در سطح استان، وجود ۸۰ رشته صنايع دستي در استان و داشتن برند جهاني در عرضه فرش دستباف و مزيت نسبي در توليد و صادرات ، وجود بلندترين تپه هاي ماسه اي جهان در استان به ارتفاع ۵۰۰ متر ، وجود زيباترين سازه هاي طبيعي )توسط جريان باد( مناسب براي ورزش اسكي روي شن) مستعد براي رالي و سافاري) و وجود تاريک ترين نقطه زمين در شب مستعد براي نجوم آماتوري و گرمترين نقطه كره زمين در كوير لوت است.

خراسان جنوبی به لحاظ زیرساخت های آموزش عالی و رغبت مردم به تحصیلات عالیه، شرایط بسیار مطلوبی دارد، به گونه ای که اولین مرکز دانشگاهی این دیار که امروزه با نام دانشگاه بیرجند شناخته می شود، در سال ۱۳۵۴ و به ریاست زنده یاد پروفسور محمدحسن گنجی تأسیس شده و اینک با عمری ۴۵ ساله توانسته است براساس تازه‌ترین رتبه ‌بندی مؤسسه تایمز که در شهریورماه امسال اعلام شد، در جمع ۴۷ دانشگاه برتر کشور و ۱۵۲۷ دانشگاه برتر جهان قرار گیرد.

در استان خراسان جنوبي مراكز علمي و فرهنگي جديد از مدارس علميه نشات گرفته اند و در اين ميان اهميت مدرسه معصوميه كه سابقه اي بيش از هزار سال دارد و محل تحصيل اغلب مشاهير بوده داراي اهميت فراوان است. مدرسه شوكتيه در سال ۱۲۸۴ خورشيدي پس از تاسيس دارالفنون تهران و رشديه تبريز, تاسيس شد. امروزه نيز بيرجند به عنوان قطب دانشگاهي شرق كشور از امكانات آموزش عالي خوبي برخوردار است. استان با داشتن ۱۴ دانشگاه مختلف دولتي و غير دولتي, ۵ مركز آموزش عالي و بيش از ۵۰ هزار دانشجو به عنوان قطب علمي و دانشگاهي در شرق كشور مطرح ميباشد. مراكز آموزش عالي خراسان جنوبي كه قدمت برخي از آنها به ۴۰ سال مي رسد , پشتوانه قوي علمي بتراي جتذب دانشتجويان خارجي بويژه كشورهاي فارسي زبان همجوار اين استان را دارد.

قرار گرفتن استان در مركز محور ترانزيتي شرق ايران و واقع شدن در مسير خط راه آهن سراسري جنوب به شمال، وجود فرودگاه بين المللي بيرجند و فرودگاه طبس با قابليت توسعه و افزايش پروازهاي داخلي و خارجي ، دارا بودن بيشترين مرز مشترک جمهوري اسلامي ايران با افغانستان به ميزان ۳۳۱ كيلومتر و وجود ۴ بازارچه مرزي دوكوهانه, ماهيرود (ميل۷۸ )، ميل۷۳ و يزدان ، وجود ۲ گمرک رسمي زميني (گمرک بيرجند و ماهيرود ) و ۱ گمرک در مرز مجاز هوايي فرودگاه بين المللي بيرجند ، وجود منطقه ويژه اقتصادي بيرجند و قطعه منفصله منطقه ويژه اقتصادي در جوار گمرک و بازارچه مرزي ماهيرود و وجود تالار بورس منطقه اي فعال و نمايشگاه بين المللي در مركز استان از مهمترین مزایای بخش تجارت خارجی و مرز استان می باشند.

تهیه شده در معاونت اقتصادی اتاق تعاون خراسان جنوبی