آ.سه.آن و پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) و نقش ایران در مناسبات منطقه آسیا و اقیانوسیه

با امضای پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) توسط بازیگران اصلی منطقه آسیا و اقیانوسیه، توازن قدرت اقتصادی در جهان از غرب به شرق متمایل خواهد شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی اتاق تعاون ایران، با توجه به نقش ایران در پیمان «تاک» آ.سه.آن همچنین نگاه رو به شرق جمهوری اسلامی ایران، پیمان RCEP می‌تواند فرصتی باشد برای تعامل نزدیکتر ایران با بازیگران کلیدی منطقه آسیا و اقیانوسیه به ویژه کشورهای ژاپن و کره جنوبی که متحدان آسیایی آمریکا هستند و از این طریق جایگاه اقتصادی، تجاری و استراتژیک خود را در منطقه ارتقا بخشد.

براساس این گزارش، ۱۵ کشور منطقه آسیا و اقیانوسیه پس از ۸ سال مذاکره، در آبانماه امسال قراردای تحت عنوان پیمان مشارکت اقتصادی جامع اقتصادی(RCEP) امضا کردند که تحت عنوان بزرگترین منطقه تجارت آزاد جهان نام گرفته است.

نسخه اولیه این توافقنامه، تحت عنوان توافق بین کشورهای آ.س.آن  بود که صرفا محدود به کشورهای جنوب شرق آسیا و با حضور کشورهای تایلند، اندونزی، مالزی، سنگاپور و فیلیپین که به مروز کشورهای بیشتری در آن منطقه عضو این توافقنامه شدند. این توافق پنجمین اقتصاد بزرگ دنیا را داراست که تا سال ۲۰۳۰ تبدیل به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان می شود.

از سال ۲۰۱۲ مذاکرات جدی جهت حضور کشورهای قدرتمندی چون ژآپن، چین، کره جنوبی، هند، استرالیا و نیوزلند آغاز شد که در نهایت و پس از ۸سال مذاکره، این توافق بزرگ اقتصادی امضا شد.

 جمعیت ۱۵ کشور عضو این توافقنامه بیش از ۲.۳ میلیارد نفر معادل ۳۰ درصد جمعیت جهان و با ۲۵GDP هزار میلیارد دلار معادل یک سوم GDP جهان می باشد در یک جمله می توان موفقیت این توافقنامه را به مثابه چرخش قدرت اقتصادی جهان از غرب به شرق دانست.

اتحادیه ملل جنوب شرق آسیا معروف به آسه آن (ASEAN) 

اتحادیه ملل جنوب شرق آسیا معروف به آسه آن (ASEAN)  در سال ۱۹۶۷ توسط تایلند، اندونزی، مالزی، سنگاپور و فیلیپین تاسیس شد. هدف از تاسیس آ.سه.آن در ابتدا مقابله با گسترش کمونیست در ویتنام و شورش‌های داخلی در مرزهای خود این کشورها بود. اعضای این اتحادیه در سال ۱۹۷۶ پس از نشست جزیره بالی در اندونزی اقتصاد را محور اصلی همکاری‌های خود قرار دادند. سپس در سال های ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۹ برونئی، ویتنام، لائوس، میانمار و کامبوج نیز به این اتحادیه پیوستند تا اهداف اقتصادی خود را به طور مشترک پیگیری کنند.

«آ. سه.آن» علاوه بر رشد سیاسی و اقتصادی، بر پیشرفت‌های اجتماعی، تکامل روابط اجتماعی- فرهنگی بین کشورهای عضو و تعیین راهبردهایی برای حل مشکلات منطقه نیز تأکید دارد. همکاری کشورهای عضو آ سه آن، در زمینه‌های صنعتی، تجاری، سرمایه‌گذاری‌های مشترک، امور مالی و بانکداری، کشاورزی، انرژی، تکنولوژی و تحقیقات مشترک، آموزش و پرورش، توسعه اجتماعی، جهانگردی، امور فرهنگی و حمل و نقل و ارتباطات است.

جنوب شرق آسیا با جمعیتی افزون بر ۶۵۰ میلیون نفر یکی از بازارهای مهم و بالقوه جهانی محسوب می شود و تاکنون توانسته است مدل موفقی از همکاری های تجاری منطقه ای را در جهان به نمایش گذارد.

در حال حاضر «آسه آن» پنجمین اقتصاد بزرگ دنیاست و براساس برنامه‌ریزی‌های درون منطقه‌ای قرار است این بلوک اقتصادی تا سال ۲۰۳۰ به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شود.

• آ.سه.آن و ایران

وزرای امور خارجه اندونزی، فیلیپین، سنگاپور، تایلند، ویتنام، برونئی، لائوس، مالزی، میانمار و کامبوج در چهل و نهمین اجلاس خود که به میزبانی لائوس در سال ۲۰۱۶ برگزار شد، پیوستن ایران و ۳ سه كشور دیگر به پیمان مودت و همکاری آ.سه.آن (تاک) موافقت كرده بودند تا اعضای آن به ۳۶ كشور برسد. در سال ۱۳۹۷ و با امضای این پیمان توسط وزیر خارجه کشور، ایران به طور رسمی به تاک پیوست.

مهم ترین هدف پیمان «تاک» تلاش كشورهای عضو برای برقراری صلح دائمی، همبستگی و اتحاد همیشگی و همكاری‌های مردمی بوده است، یعنی در واقع این پیمان دستوركاری برای رفتار دولت‌های عضو آ سه آن با یكدیگر است و دو اصل ‘حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات’ و ‘عدم مداخله در امور داخلی یكدیگر’ از مواردی است كه مورد اهتمام جدی این گروه قرار دارد.

بنابراین هدف این پیمان گسترش همكاری در زمینه‌های مختلف از جمله توسعه اقتصادی و صلح و ثبات در جنوب شرقی آسیا بوده و احترام به استقلال، حاكمیت، برابری، تمامیت ارضی و هویت همه ملت‌ها از جمله اصول مهم پیمان تاک بشمار می‌روند.

در كنار سهم ناچیز ایران از فرصت های تجاری كه می توان میزان آن را افزایش داد، ظرفیت هایی كه به منظور توسعه همكاری های فرهنگی و اجتماعی در این منطقه وجود دارد، نشان می دهد پیمان ‘تاك’ می تواند فرصت آشنایی آ.سه.آن با ظرفیت های ایران را محقق سازد و بر اساس این ظرفیت ها ایران را در غرب آسیا به دروازه توسعه روابط آ.سه.آن در شرق آسیا تبدیل كند.

• آ.سه.آن و پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP)

از سال ۲۰۱۲، کشورهای عضو «آسه آن» به همراه ژاپن، چین، کره جنوبی، هند، استرالیا و نیوزیلند سرگرم مذاکره پیرامون ایجاد یک منطقه تجارت آزاد بودند، تا اینکه توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) به عنوان بزرگترین پیمان اقتصادی جهان در شرق آسیا پس از هشت سال مذاکره در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۰  توسط رهبران ۱۵ کشور منطقه آسیا و اقیانوسیه، امضاء شد.

در این میان اما هند به دلیل نگرانی از تاثیر منفی احتمالی تعرفه‌های پایین بر صنایع داخلی‌ش، از امضاء این پیمان خودداری کرده است. هر چند رهبران کشورهای عضو RCEP تاکید کردند که آنها همچنان به نقش هند در این اتحادیه اهمیت می‌دهند و تاکید کردند که RCEP با توجه به اهمیت استراتژیک هند به عنوان یک شریک منطقه‌ای در ایجاد زنجیره های ارزش منطقه‌ای عمیق‌تر و گسترده‌تر برای هند باز است.

طبق آمارها،  ۱۵ کشور عضو توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای تقریباً ۲.۳ میلیارد نفر یعنی ۳۰ درصد از جمعیت جهان را در بر می‌گیرد. همچنین، مجموع حجم تولید ناخالص داخلی اعضاء از ۲۵ هزار میلیارد دلار (یک سوم تولید ناخالص کل جهان) بیشتر است و اکنون منطقه زیر پوشش این توافقنامه به  بزرگترین منطقه تجارت آزاد جهان تبدیل می شود. این توافق در سال های آتی کاهش تدریجی تعرفه‌ها را در بسیاری از مناطق به همراه خواهد داشت.

• اهمیت پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) در عرصه جهانی

بسیاری از کارشناسان  از توافق  ایجاد بزرگ‌ترین تجارت آزاد در جهان، به‌مثابه یک موفقیت بزرگ برای چین یاد می‌کنند. ارایه چنین تحلیلی در شرایطی است که آمریکا طی چند سال گذشته حداقل در دوران ریاست جمهوری ترامپ در موضوعات مختلفی از جمله مساله هنگ کنگ و سین کیانگ، تایوان و مساله حقوق بشر با چین تنش داشته، اما موضوع «جنگ تجاری» همواره یکی از اختلافات اساسی دو کشور بوده است و در چنین شرایطی پکن توانست پس از ۸ سال زمینه تشکیل بزرگترین پیمان اقتصادی جهان در شرق آسیا را فراهم سازد.

به بیان دیگر موفقیت چین در به ثمر رسیدن بزرگترین توافق اقتصادی جهان در شرایطی رقم خود که غیبت آمریکا و حضور چین در این پیمان که دو رقیب اصلی یکدیگر در حوزه اقتصادی محسوب می شوند، فرصت مناسبی برای پکن فراهم خواهد کرد تا بتواند روابط اقتصادی خود را با این کشورها به ویژه در تعامل با ژاپن و کره جنوبی که متحدان آسیایی آمریکا هستند، توسعه و جایگاه خود را در منطقه ارتقا بخشد.

از سوی دیگر چین که اکنون در قالب جنگ تجاری با آمریکا سرشاخ شده است، می‌تواند با تجارت با این کشورها از شدت تنش با واشنگتن بکاهد.

• اهمیت پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) برای ایران

با امضای پیمان مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) توسط بازیگران اصلی منطقه آسیا و اقیانوسیه، توازن قدرت اقتصادی در جهان از غرب به شرق متمایل خواهد شد. بنابراین با توجه به نقش ایران در پیمان «تاک» آ.سه.آن و همچنین نگاه رو به شرق جمهوری اسلامی ایران، پیمان RCEP می‌تواند فرصتی باشد برای تعامل نزدیکتر ایران با بازیگران کلیدی منطقه آسیا و اقیانوسیه به ویژه کشورهای ژاپن و کره جنوبی که متحدان آسیایی آمریکا هستند، و از این طریق جایگاه اقتصادی، تجاری و استراتژیک خود را در منطقه ارتقا بخشد.